عضو کمیته علمی کنفرانس ملی رودخانه کارون گفت: یکی از بحث‌های امروز جامعه در ارتباط با منابع آب با توجه به خشکسالی‌های اخیر و تغییر روند عمومی گردش اقلیم که گرایش به خشکی بیشتر و افزایش دما در مناطقی از دنیا مثل کشور ما دارد، انتقال آب بین حوضه‌ای است تا بر اساس آن‌ها نیاز آبی سایر حوضه‌های آبخیز تامین شود.

جعفر مرشدي  عنوان‌کرد: در ادوار گذشته روند توسعه شهرها، کشاورزی ارتباط مستقیمی با منابع آب، به‌خصوص در فلات مرکزی ایران داشته و به همین خاطر برنامه‌ریزی توسعه، همواره در ارتباط با حجم منابع آب بوده است.

وی توضیح‌داد: با توسعه دوره صنعتی در کشور و ورود تکنولوژی‌های جدید استفاده از منابع آب، توسعه مراکز شهری، کشاورزی و صنعتی در نواحی مرکزی ایران به‌خصوص طی دهه‌های 30 تا 50 هجری شمسی به بالاترین رشدی رسید که بسیار فراتر از منابع موجود بود و با بحرانی شدن برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی از طریق چاه‌های عمیق و نیمه عمیق، دیگر این منابع جوابگوی صنایعی نشد که بدون توجه به آمایش منطقه‌ای ایجاد شده بود. صنایعی مثل فولاد و کشش جمعیتی ناشی از آن‌ها منجر به استفاده بیشتر از اراضی کشاورزی و آب زیرزمینی شد. این روند رشد در دوره بعد از انقلاب اسلامی با رشد فزاینده ای بر پایه زیرساخت‌های گذشته در قطب‌های اصفهان، یزد، کرمان و قم به طور فزاینده ای افزایش یافت و نیاز به منابه آبی جدید را دو چندان کرد.

مرشدی افزود: به همین خاطر دیگر منابع آب زیرزمینی جوابگوی نیازهای صنعتی، کشاورزی و شرب نبوده و انتقال آب بین حوضه‌ای از سایر حوضه‌ها مطرح شد و طرح‌های زیادی پیشنهاد، اجرا و مورد بهره‌برداری قرار گرفت که تنها در سالیان اخیر بحث‌هایی راجع به اثرات آن‌ها مطرح شده است.

عضو هیات علمی گروه جغرافیای طبیعی دانشگاه آزاد واحد اهواز گفت: در تمام مراکز تصمیم‌گیری منابع آب براساس قوانین و مقررات ملی کشورها و سازمان‌های بین‌المللی (یونسکو) باید قوانینی جهت اجرای طرح‌های انتقال آب قبل از اجرا رعایت شود؛ به عنوان مثال حوضه‌های مبداء و تامین‌کننده آب نباید مشکل کمبود آب داشته باشند؛ حوضه‌های مقصد باید نهایت صرفه‌جویی و بهره‌برداری را نموده و تمام راه‌های جبران کسری آب را در حوضه‌های خود اعمال کنند؛ در طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای باید تمام مسائل و نکات علمی، فنی، اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی در حوضه‌های مبداء، مقصد و در حد فاصل آن‌ها رعایت شده باشد.

وی ادامه‌داد: همچنین حوضه‌های مقصد و مبدا باید برنامه جامعی را تدوین و اجرا کنند تا حوضه‌های اصلی آبخیز تقویت شود؛ طرح‌ها و پروژه‌های زیربنایی و نیازمند آب به محل سرشاخه‌ها و حوضه‌های آبخیز منتقل گردند؛ درآمد حاصل از انتقال و فروش آب، بین حوضه‌های مبدا و مقصد به‌طور عادلانه تقسیم شود و دیدگاه‌ها و مدیریت‌های اعمال شده باید فراملیتی باشند و از دخالت دادن مسائل سیاسی جلوگیری شود.

مرشدی تاکیدکرد: نگاهی به این قوانین در ارتباط با انتقال منابع آب بین حوضه‌ای توجیه بسیاری از طرح‌های انتقال آب را با تردید مواجه می‌سازد اما بسیاری از این طرح‌ها با وجود توجه یا عدم توجه به مولفه‌های بالا، اجرا شده و به بهره‌برداری رسیده است.

عضو کمیته علمی کنفرانس ملی رودخانه کارون ادامه‌داد: جدا از محاسن یا معایب این طرح‌ها برای ساکنین هر حوضه، لازم است تا عموم مردم از کلیات این طرح‌ها اطلاع یابند تا بتوانند در مقابل مباحث مطرح شده در این زمینه با دانش بیشتری به تبیین شرایط حاکم بر فضای محیط زندگی خود بپردازند زیرا اطلاع‌رسانی و آگاهی از آن حق هر شهروند ایرانی است و جزو حقوق طبیعی شهروندان بنا به قانون اساسی کشور است و بسیاری از سوتفاهم‌های ایجاد شده و ابهام‌ها را برطرف می‌سازد.

وی با اشاره به کلیات طرح‌های انتقال آب از حوضه کارون، خاطرنشان‌کرد: بند انحرافي و تونل اول كوهرنگ به‌وسيله مهندسين مشاور الكساندر گيب طراح و اجرا شد و سال 32 به بهره‌برداري رسید. طول اين تونل 2900 متر و ميزان متوسط انتقال آب ساليانه آن حدود 255 ميليون مترمكعب است. از سوی دیگر طراحي و اجراي سد انحرافي و تونل دوم كوهرنگ به‌وسيله مهندسين مشاور سوگره (فرانسوي) انجام شد و در سال 1366 به بهره‌برداری رسید. طول تونل 2727 متر و ميزان متوسط انتقال آب ساليانه آن حدود 255 ميليون مترمكعب است.

مرشدی افزود: هدف از طرح تونل سوم كوهرنگ انتقال ساليانه 255 ميليون متر مكعب آب رودخانه كوهرنگ به حوضه آبريز رودخانه زاينده‌رود بود که مرحله اول و دوم مطالعات سد و تونل سوم كوهرنگ در دهه 60 توسط مهندسين مشاور زايندآب- سكو انجام شد. براساس اين طرح با احداث سد مخزني بر روي رودخانه كوهرنگ و ذخيره‌سازي آب‌هاي مازاد بر انحراف از طريق تونل‌هاي اول و دوم كوهرنگ، حجم آبي در حدود 255ميليون مترمكعب در سال توسط تونلي به طول حدود 23كيلومتر منتقل می‌شود.

وی ادامه‌داد: طرح انتقال آب چشمه لنگان به زاينده‌رود در سال 1369مطرح شد که عمليات اجرايي تونل اصلي در سال 34 آغاز شد. تونل انتقال آب چشمه لنگان به طول 13760 متر است که 195 میلیون متر مکعب آب از سرشاخه‌های دز به سد زاينده رود منتقل می‌کند.

عضو کمیته علمی کنفرانس ملی رودخانه کارون گفت: انتقال آب از سرشاخه‌هاي دز در استان لرستان به حوزه مركزي که با هدف تأمين آب شرب بلندمدت شهرهاي قم، گلپايگان، خمين، محلات، خوانسار و سلفچگان و نيازهاي صنعتي منطقه در راستاي تحقق اهداف برنامه‌هاي توسعه اقتصادي- اجتماعي كشور در دست اجرا است. بندها و ورودي تونل انتقال در استان لرستان و خروجي تونل و سد مخزني كوچري جهت ذخيره آب انتقال يافته در استان اصفهان واقع شده است. آب ذخيره شده در سد كوچري توسط سيستم آبرساني به تصفيه‌خانه قم منتقل مي‌شود تا به مصرف شرب و صنعت برسد که مقدار انتقال آب 180 میلیون مترمکعب و بیشتر است.

مرشدی تاکید‌کرد: جمع‌بندی طرح‌های انتقال آب در حوضه کارون نشان می‌دهد که حجم زیادی از آب این حوضه در حال برداشت است و سوالات زیادی را در ذهن متخصصین و عموم مردم ایجاد می‌کند. آیا توجیه این طرح‌ها براساس قوانین ملی، بین‌المللی و در نظر گرفتن مسایل عرفی، محلی و مشکلات اجتماعی است؟ جایگاه عدالت اجتماعی در تخصیص منابع کجاست؟