طرح استاني شدن انتخابات براي سومين بار در 9 دوره مجلس شوراي اسلامي مورد توجه نمايندگان قرار گرفته است. اين طرح از ابتداي مطرح شدن تا کنون واکنش‌هاي مختلفي را به خود ديده است.

گروهي با تکيه بر دلايل و فوايد اجراي اين طرح به موافقت با آن پرداخته‌اند و گروهي تنها به معايب احتمالي آن مي‌پردازند و به کلي آن را رد مي‌کنند. در اين ميان دولت نيز علي‌رغم موافقت کلي با اجراي اين طرح بر اين نکته تاکيد دارد که بايد آسيب‌هاي آن نيز شناسايي و مورد توجه قرار گيرد. با توجه به اين که به گفته محمدرضا باهنر، نايب رئيس مجلس شوراي اسلامي، تکليف طرح استاني شدن انتخابات بايد تا نيمه خرداد ماه امسال مشخص شود، به نظر مي‌رسد اين طرح طي هفته جاري و هفته‌هاي بعد به صحن علني مجلس بيايد. اين در حالي است که خبر مي‌رسد برخي نمايندگان نيز در تدارک درخواست نامه‌اي براي مسکوت گذاشتن اين طرح و انتقال بررسي آن به مجلس آينده هستند. طرح استاني شدن انتخابات از اين قرار است که در صورت تصويب نهايي آن، در انتخابات مجلس شوراي اسلامي، محدوده جغرافيايي هر استان به عنوان حوزه انتخابيه اصلي و حوزه‌هاي انتخابيه موجود تابعه استان، حوزه انتخابيه فرعي محسوب مي‌شوند. براين اساس، تعداد آرا در شهرستان‌ها داراي سقف مشخص خواهد بود و تعداد آراي کانديداها در شهر خودشان بايد از ميزان سقف تعيين شده بيشتر باشد، تا آراي آنها در استان نيز مورد شمارش قرار گيرد. در نهايت نامزدي که بيشترين راي را آورد وارد مجلس مي‌شود.موافقان استاني‌شدن انتخابات مجلس دلايلي مثل ايجاد کلان‌نگري در ديدگاه نمايندگان، کاهش تاثير روابط قومي و قبيله‌اي در انتخابات و شايسته‌سالاري و پررنگ‌تر شدن نقش احزاب در انتخابات را به عنوان نقاط قوت طرح مطرح مي‌کنند و در مقابل مخالفان آن نيز افزايش هزينه‌هاي کانديداتوري و امکان ورود پول‌هاي کثيف به عرصه انتخابات، بي‌توجهي به مناطق کمتر توسعه‌يافته و محروم و کاهش مشارکت مردمي به دليل عدم آشنايي و وابستگي به کانديداها را به عنوان نقاط تاريک طرح مطرح کرده‌اند. دو ديدگاه ميانه نيز در اين زمينه وجود دارد. يک نگاه نکات مثبت و منفي طرح را در کنار هم مي‌بيند و معتقد است مي‌توان با کار کردن بيشتر روي طرح استاني شدن، نتيجه بهتري گرفت که اين خود قطعا مستلزم وقت بيشتري خواهد بود و در نتيجه اين طرح در انتخابات امسال مجلس اجرايي نخواهد شد.
نگاه ديگر ضمن صحه گذاشتن بر برخي آسيب‌ها و ايرادهاي شکل فعلي برگزاري انتخابات، بر اين نکته تاکيد دارد که طرح فعلي بين استاني‌شدن و شهرستاني بودن بلاتکليف است و مي‌تواند زمينه تعبيرهاي دلبخواه و بهانه‌هاي مختلف را فراهم کند.

طرحي محبوب اصلاح‌طلبان و معتدل‌ها
به طور کلي موافقان اين طرح اغلب از طيف اصلاح‌طلب، معتدل و چهره‌هاي معتقد به فعاليت‌هاي سيستماتيک سياسي و حزبي هستند. به عنوان مثال محمدرضا عارف بر اين طرح مهر تاييد زده است. وي در اين باره گفته است: استاني شدن انتخابات علاوه بر بالا بردن کيفيت مجلس رويکرد تحزب را نيز تقويت مي‌کند. عضو مجتمع تشخيص مصلحت نظام افزود: بايد به گونه‌اي عمل شود که حقوق شهرهاي کوچک هم در اجراي اين طرح ضايع نشود. اميدوارم لايحه طوري پيگيري شود که منافع بيشتر مردم را تضمين و حضور آنان در صحنه را جدي‌تر کند. صادق زيباکلام، صاحب‌نظر سياسي اصلاح‌طلب نيز در اين باره مي‌گويد: من معتقدم که مسئله استاني شدن انتخابات در مجموع گام درست و رو به جلو است و مي‌تواند وضعيت مجلس را از حالت فعلي نجات دهد و آن را در جايگاهي که در قانون اساسي به عنوان «در راس امور» تعريف شده و همانند مجالس اول و دوم بعد انقلاب قرار دهد. مصطفي کواکبيان، دبير کل حزب مردمسالاري هم از اين طرح حمايت کرده و با بيان اين که طرح استاني شدن انتخابات مجلس به سود کشور است و با اشاره به طرح مشابهي که در مجلس هشتم ارائه شده بود، گفته است: در طرحي که ارائه داده بوديم علاوه بر استان‌ها، نقش احزاب را در حوزه‌هاي انتخاباتي نيز ديده بوديم که بعدها احزاب در کميسيون شوراي مجلس حذف و اين طرح در آن دوره مجلس تصويب نشد. وي متذکر شد: طرح استاني شدن انتخابات مجلس موجب افزايش مشارکت مردم و همچنين کاهش هزينه دولت مي‌شود و امکان خريد و فروش آرا نيز در اين طرح کمتر مي‌شود و زمينه تقويت احزاب را فراهم مي‌سازد. کواکبيان اضافه کرد: در اين طرح محدوديت شهرستاني نمايندگان از بين مي‌رود و تفکر نمايندگان ملي مي‌شود، همچنين در آن زمينه تقويت احزاب وجود دارد، البته به شرطي که دخالت در انتخابات وجود نداشته و احزاب فعاليت‌هاي جدي داشته باشند. علاوه بر اين چهره‌ها، چهره‌هاي معتدل نيز در ميان موافقان طرح استاني شدن ديده مي‌شوند. مثلا حجت‌الاسلام حسين سبحاني‌نيا، عضو هيات رئيسه مجلس در گفت‌و‌گو با ايلنا، در موافقت با طرح استاني شدن انتخابات، گفته است: استاني شدن انتخابات وزن مجلس را بالا مي‌برد و نمايندگان را از ورود به مسايل منطقه‌اي فارغ مي‌سازد.وي تقويت شوراهاي محلي و احزاب، افزايش پشتوانه فکري-حزبي نمايندگان و تحقق يافتن وظايف کلان نمايندگي را از جمله نقاط مثبت استاني شدن انتخابات دانسته و مي‌افزايد: استاني شدن انتخابات مانع از تعهدات داخلي نمايندگان به افراد يا مجموعه‌هاي شهرستاني خواهد شد و نمايندگان را از اين تعهد‌‌‌ رها کرده و آنها را به سوي ايفاي وظايف اصلي نمايندگي سوق مي‌دهد. امير خجسته رئيس کميسيون شوراها و امور داخلي و نماينده مردم همدان و فامنين هم از ديگر موافقان اين طرح است. وي در مناظره‌اي گفته است: در مدلي که براي نمايندگي در کشور ما وجود دارد حق نمايندگي ادا نمي‌شود و اين اجحاف بزرگي در حق مردم است. خجسته با بيان اين‌که 195 نماينده درخواست استاني شدن انتخابات را مطرح کردند، تصريح کرد: در طرح استاني شدن نمايندگان هر استان مشخص مي‌شوند و آنها مي‌توانند به وظيفه اصلي خود برگردند، در عين حال که نمايندگان استاني مي‌شوند، شوراي شهر نيز به عنوان پارلمان شهري جايگاه خود را پيدا کرده و شرح وظايفي براي آن تعريف مي‌شود تا بتوانند به عنوان پارلمان‌هاي شهري وظايف خود را به نحو احسن عملي و اجرايي کند. وي يادآور شد: در همين راستا مديريت محيط شهري به طور يکپارچه به شهرداري داده مي‌شود و نماينده فقط براي پيشبرد مسائل کلان به اين مسئولين کمک خواهد کرد. خجسته همچنين معتقد است با استاني شدن انتخابات، احزاب نيز فعال مي‌شوند. شايد ذکر اين نکته نيز جالب توجه باشد که طرح استاني شدن انتخابات در مجلس ششم که اصلاح‌طلبان در آن حضور اثرگذاري داشتند نيز مطرح شد و حتي راي هم آورد، اما نتوانست از سد شوراي نگهبان عبور کند.

مخالفاني از جنس اصولگرايي
با نيم نگاهي به مخالفان طرح استاني شدن انتخابات مي‌توان نتيجه گرفت که اين ديدگاه در ميان اصولگرايان بيشتر ديده مي‌شود. مثلا غلامعلي حداد عادل، رئيس فراکسيون اصولگرايان مجلس شوراي اسلامي در اين باره به جماران گفت: من مخالف استاني شدن انتخابات هستم. وي درباره علل مخالفت خود، عنوان کرد: استاني شدن انتخابات سبب مي‌شود که درگيري هاي غيرمنطقي و نامعقولي که بين دسته‌جات و طوايف در حال حاضر در بعضي از شهرهاي کوچک است، مبدل به صف و صف کشي در سطح استان شود. حداد عادل تاکيد کرد: در واقع در مسير استاني شدن انتخابات، درگيري‌ها بزرگ‌تر مي‌شود. محمدرضا باهنر، نايب رئيس مجلس نيز احتمال تاييد اين طرح را زير 50 درصد عنوان کرده بود. اسدالله بادامچيان هم يکي از مخالفان طرح استاني شدن انتخابات است که در گفتگو با جماران مي‌گويد: شخصا 22 مورد منفي و 8 مورد مثبت در اين طرح ديدم. من اين طرح را براي مردمي بودن و شناخت نيروهاي با استعداد مفيد نمي‌دانم و مخالف اين طرح هستم و معتقدم اين طرح مجلس شوراي مردمي را به مجلس سنا تبديل مي‌‌کند که عده‌اي با رانت به مجلس راه پيدا کنند و بخواهند استاني فکر کنند. اين عضو شوراي مرکزي حزب موتلفه در ادامه افزود: اين طرح به روستاهاي ما آسيب مي‌زند، هزينه‌هاي تبليغاتي نمايندگان را بالا مي‌برد و اين‌ها همه زمينه بروز فساد را فراهم مي‌کنند.

شترمرغ!
در اين ميان نگاه سومي هم وجود دارد. مثلا قدرت‌الله ايماني نماينده مردم خرم‌آباد در مجلس هفتم، در يادداشتي که در اختيار خبرگزاري خانه ملت گذاشته است، ضمن صحه گذاشتن بر ايرادهاي موجود، به بررسي مشکلات استاني شدن انتخابات نيز پرداخته و مي‌نويسد: طرح به اصطلاح شهرستاني- استاني انتخابات مجلس شوراي اسلامي چيزي شبيه و تو مايه‌هاي «شترمرغ» است نه شهرستاني کامل و نه استاني محض بلکه تلفيقي از هر دو مي‌باشد. اگر اين طرح تبديل به قانون گردد، نماينده اگر مراجعات شهرستاني (از حوزه‌اي که ثبت نام کرده) داشته باشد فورا تابلوهاي استاني را بلند مي‌کند و مي‌گويد: من نماينده تمام استان هستم و بايد مشکلات استاني را رصد کنم و اگر مراجعات استاني داشته باشد در پشت سنگر شهرستان مربوطه موضع مي‌گيرد و مي‌گويد: من از پس مشکلات شهرستان خود مانده‌ام تا چه برسد به مشکلات همه استان، يعني به بهانه شهرستاني- استاني بودن انتخابات، از خود سلب مسئوليت مي‌کند. اين توجيهات و سلب مسئوليتها، مثل «شترمرغ» را در اذهان عمومي تداعي مي‌کند. به شترمرغ گفتند چرا بار نمي‌بري؟ گفت: مرغم، گفتند چرا نمي‌پري؟ گفت: شترم. حجت‌الاسلام سيد مهدي عبادي نماينده بيرجند نيز با بيان اينکه اين طرح منتقدان و موافقان پروپا قرصي دارد تصريح کرده است: به راحتي و صد درصد نمي شود بيان کرد که آيا آن مزايا را که ذکر شده است دارد يا ندارد. وي يادآور مي‌شود: بايد اين طرح به صورت آزمايشي در چند استان کشور اجرا شود تا نتايج آن مشاهده شود و در صورت مفيد بودن آن و تحقق اهداف مورد نظر در کل کشور اجرايي شود.

نظر دولت چيست؟
محمدرضا خباز معاون امور تقنيني معاونت پارلماني رئيس‌جمهوري شايد بتواند نگاه دولت درباره طرح استاني شدن انتخابات را مطرح کند. وي در اين زمينه مي‌گويد: کسي با اصل استاني شدن انتخابات مخالف نيست، زيرا زمينه حزبي شدن انتخابات را فراهم مي‌کند بحث در اين است که به دليل فراهم نبودن مقدمات کار و احزاب فعال و فراگير در کشور، هزينه کانديدا براي تبليغات افزايش پيدا مي کند يعني کسي که قرار است در شهري کانديدا شود با استاني شدن بايد در تمامي شهرهاي استان ستاد بزند که اين هزينه تبليغاتش را زياد مي کند. نکته بعدي اين است که مردم پناهگاهشان يعني نمايندگان را از دست مي دهند، در زمان حاضر نمايندگان پروژه ها و گرفتاري هاي مردم پيگيري مي کند که با استاني شدن انتخابات اين اتفاق نمي افتد. البته در صورت وجود احزاب نماينده به اين کارها ورود پيدا نمي کند و به کارهاي کارهاي کلان کشور مي‌پردازند. از سوي ديگر، اميري، قائم مقام وزير کشور از مخالفت اين وزارتخانه با طرح استاني شدن انتخابات مي‌گويد. وي در تشريح برخي از معايب استاني شدن انتخابات گفته است: با تصويب اين طرح، ارتباط مستقيم مردم با منتخبان مجلس کاهش يابد و به موضوع نمايندگي در مجلس نيز خدشه وارد آيد. وي ادامه داد: همچنين ارتباط بخشي از مردم با بخشي از حاکميت که مجلس و قوه مقننه است قطع شده و يا آن که کاهش خواهد يافت؛ علاوه براين که نمايندگان مجلس نيز همانند وضعيت فعلي، خود را ملزم به پاسخ‌گويي نخواهند ديد. افزايش هزينه‌هاي اجرايي انتخابات به ويژه در شرايط برگزاري انتخابات مياندوره‌اي و نيز افزايش مشکلات برگزاري از ديگر ايرادهاي اميري به اين طرح است. با اين دو ديدگاه مي‌توان به اين نتيجه رسيد که دولت هر چند با کليات طرح موافق است، اما در جزييات ايرادهاي زيادي را به طرح وارد مي‌داند.طرح استاني شدن انتخابات اين هفته در کميسيون شوراهاي مجلس به بحث گذاشته مي‌شود تا معلوم شود آيا بالاخره براي تصويب به صحن خواهد آمد يا پرداختن به آن به زمان ديگري موکول خواهد شد. مجلس‌نشينان بايد در نظر بگيرند که زودتر روشن شدن تکليف اين طرح به دولت کمک مي‌کند که هر چه زودتر سازوکارهاي لازم را در سال انتخابات طرح‌ريزي کنند.